Hazırlanıyor...
Fuat AYDOĞDU

Fuat AYDOĞDU

Uzman Psikolojik Danışman

🇬🇧 EN
Sayıya Dön
Makale Detayı

Çözüm Odaklı Kısa Süreli Psikolojik Danışma ve Öyküsel Psikolojik Danışma Yaklaşımlarına Dair Karşılaştırmalı Bir İnceleme

Ayşegül Erçevik

Derleme Cilt 3 Sayı 2 21 Haziran 2021 Sayfa 400-419 10.47793/hp.942378
PDF DergiPark DOI

Özet

Postmodernizm ve yapılandırmacılık akımları ve değişen bilim anlayışı psikolojik danışma sürecini de etkilemiştir. Çözüm Odaklı Kısa Süreli Psikolojik Danışma ve Öyküsel Psikolojik Danışma postmodernizmin ve yapılandırmacılığın etkileriyle ortaya çıkan ve yaygın olarak kullanılan yaklaşımlardandır. Her iki yaklaşım danışma sürecinin nesnel olarak yürütülebileceği düşüncesine karşı çıkmaktadır. Psikolojik danışma sürecindeki etkileşim gerçekliği yeniden yapılandırmakta hem danışanda hem de psikolojik danışmanda değişim yaratmaktadır. Her iki yaklaşım danışanın deneyiminin öznel olduğu fikrini benimsemektedir. Bu öznel deneyime ilişkin bilgiye sahip olan kişi ise danışandır ve dolayısıyla hayatının uzmanı kendisidir. Aynı zamanda her danışanın deneyimine ilişkin çözümlerinin de öznel olduğu vurgulanmaktadır. Psikolojik danışman ise iyi bir dinleyici konumundadır. Felsefi temelleri ortak olan bu iki yaklaşım belli noktalarda farklılaşmaktadır. Çözüm odaklı kısa süreli psikolojik danışmada danışanın deneyimini anlamak için sorular aktif olarak kullanılmaktadır. Bu yaklaşımda odak çözümlerdir ve çözüme yönelik adımlar ve sorunu azaltan deneyimler incelenmektedir. Dolayısıyla şimdi ve gelecek odaklı bir yaklaşım olduğu söylenebilir. Çözüm odaklı kısa süreli psikolojik danışmada soruların süreç içerisinde yoğun kullanımı söz konusudur. Öyküsel psikolojik danışmada ise sorunun baskın öyküden kaynaklandığı ifade edilmekte ve derinine araştırılmasına odaklanılmaktadır. Psikolojik danışma sürecinde bu öykülerin yeniden yazılmasına çalışılmaktadır. Bu bakımdan şimdi ve geçmiş odaklı bir inceleme içerdiği söylenebilir. Her iki yaklaşımında psikoterapi uygulamalarına kattığı yeni teknikler bulunmaktadır. Bu çalışmada Çözüm Odaklı Kısa Süreli Psikolojik Danışmanlık ve Öyküsel Psikolojik Danışmanlık yaklaşımlarının temelleri, insana bakışı ve temel varsayımları ve psikolojik danışma süreçleri karşılaştırılmıştır.

Anahtar Kelimeler

çözüm odaklı kısa süreli psikolojik danışma öyküsel psikolojik danışma postmodernizm yapılandırmacılık danışan psikolojik danışman
Kaynakça
  1. Anderson, H., & Goolishian, H. (1992). The client is the expert: A not-knowing approach to therapy, içinde Therapy as social construction, S. McNamee ve K.J. Gergen (Ed.). Sage Publications Ltd.
  2. Arkonaç, S. A. (2008). Psikolojide insan modelleri ve yerel insan modelimiz (2. Baskı). Nobel Yayın Dağıtım.
  3. Besa, D. (1994). Evaluating narrative family therapy using single-system research designs. Research on Social Work Practice, 4(3), 309-325.
  4. Burr, V. (2012). Sosyal inşacılık (Çev. S. A. Arkonaç). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
  5. Carey, M., & Russell, S. (2003). Outsider-witness practices: Some answers to commonly asked questions. International Journal of Narrative Therapy & Community Work, 3(1), 1-22.
  6. Corey, G. (2005). Psikolojik danışma psikoterapi kuram ve uygulamaları (çev. T. Ergene). Mentis Yayıncılık.
  7. Corsini, R.J., & Wedding, D. (2012) Modern psikoterapi teknikleri (Çev. E. Güzelyazıcı, S. Darcan-Çiftçi ve M. Türkoğlu). İstanbul: Kaknüs Yayınları.
  8. Creswell, J.W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma gire nitel araştırma ve nitel araştırma deseni (çev. Ed. M. Bütün, S.B. Demir). Siyasal kitabevi.
  9. Çelik, H. (2017). Psikoterapide yeni soluk: Öyküsel terapi. E-Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(1), 34-50.
  10. Çitemel, N. (2014). Çözüm odaklı kısa süreli grupla psikolojik danışmanın lise öğrencilerinin akran zorbalığına etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Sakarya Üniversitesi.
  11. De Shazer, S., & Berg, I. K. (1997). ‘What works?’Remarks on research aspects of solution‐focused brief therapy. Journal of Family Therapy, 19(2), 121-124. https://doi.org/10.1111/1467-6427.00043
  12. De Shazer, S., Dolan, Y., Korman, H., Trepper, T., McCollum, E., & Berg, İ.K. (2007). More than miracles: The state of the art of solution-focused brief therapy. Routledge.
  13. Demirci, İ. (2014). Çözüm odaklı kısa terapi. İçinde A. N. Canel (ed), Terapide yeni ufuklar: Modern, postmodern ve kısa terapiler II (s. 171-200). Pinhan Yayıncılık.
  14. Dinç, M. ve Dinçer, E.M. (2020). Narrative terapi uygulamaları: Türkiye’de yürütülen bireysel ve toplu çalışmalar. Ketebe Yayınları.
  15. Doğan, S. (1999). Çözüm-Odaklı Kısa Süreli Terapi: Kuramsal Bir İnceleme. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 2(12), 28-38.
  16. Franklin, C., Moore, K., & Hopson, L. (2008). Effectiveness of solution-focused brief therapy in a school setting. Children & Schools, 30 (1), 15-26. https://doi.org/10.1177/104973150101100401
  17. Focht, L., & Beardslee, W. R. (1996). "Speech after long silence": The use of narrative therapy in a preventive intervention for children of parents with affective disorder. Family Process, 35(4), 407-422. https://doi.org/10.1111/j.1545-5300.1996.00407.x
  18. Hannen, E., & Woods, K. (2012). Narrative therapy with an adolescent who self-cuts: A case example. Educational Psychology in Practice: Theory, Research and Practice in Educational Psychology, 28(2), 187-214. https://doi.org/10.1080/02667363.2012.669362
  19. Hanton, P. (2011). Skills in solution focused brief: Counselling & psychotherapy. Sage. http://dx.doi.org/10.4135/9781446251980
  20. Iveson, C. (2002). Solution-focused brief therapy. Advances in Psychiatric Treatment, 8(2), 149-156. https://doi.org/10.1192/apt.8.2.149
  21. İlbay, A. B. (2014). Çözüm odaklı kısa süreli grupla psikolojik danışmanın üniversite öğrencilerinin tükenmişlik düzeyleri üzerindeki etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Sakarya Üniversitesi.
  22. Javanmiri, L., Kimiaee,S.A., & Abadi, B.A.G.H.(2013). The study of solution-focused group counseling in decreasing depression among teenage girls. International Journal of Psycholojical Studies, 5(1), 105-111. http://dx.doi.org/10.5539/ijps.v5n1p105
  23. Karaırmak, Ö., & Aydın, G. (2007). Yapılandırmacı yaklaşım: Çağdaş psikolojik danışma anlayışını ve uygulamalarını biçimlendiren bir güç. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(27), 91-108.
  24. Karaırmak, Ö., & Bugay, A. (2010). Postmodern diyalog: Öyküsel psikolojik danışma. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(33), 24-36.
  25. Karaırmak, Ö., & Siviş, R. (2008). Modernizmden postmodernizme geçiş ve pozitif psikoloji. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 2(30), 102-115.
  26. Kelly, M. S., Kim, J. S., & Franklin, C. (2008). Solution-focused brief therapy in schools: A 360- degree view of research and practice. Oxford University Press Oxford workshop series.
  27. Khodayarifard, M., & Sohrabpour, G. (2018). Effectiveness of narrative therapy in groups on psychological well-being and distress of Iranian women with addicted husbands. Addict Health, 10(1), https://doi.org/1-10. 10.22122/ahj.v10i1.550
  28. Kim J S. (2008). Examining the effectiveness of solution-focused brief therapy: A meta-analysis. Research on Social Work Practice, 18(2),107-116. https://doi.org/10.1177/1049731507307807
  29. Kraemer, S., Vetere, E. A., & Dowling, E. (2005). Narratives of fathers and sons: There is no such thing as a father. Narrative Therapies with Children and their Families: A Practitioners Guide to Concepts and Approaches. Brunner/Routledge.
  30. Legowski, T., & Brownlee, K. (2001). Working with metaphor in narrative therapy. Journal of Family Psychotherapy, 12(1), 19-28. https://doi.org/10.1300/J085v12n01_02
  31. Lui, C. (2017). Examining the effectiveness of solution-focused art therapy (SF-AT) for sleep problems of children with traumatic experiences. Doctoral Dissertation, The Ohio State University.
  32. Macdonald, A.J. (2007). Solution-focused therapy: Theory, research & practice. Sage Publications.
  33. Meydan, B. (2013). Çözüm odaklı kısa süreli psikolojik danışma: Okullardaki etkililiği üzerine bir inceleme. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 4(39), 120-129.
  34. Mole, D. W. (2004). How the study and practice of narrative therapy affects the development of therapists and their practices of therapy. Master Thesis, University of Victoria.
  35. Morgan, A. (2002). Beginning to use a narrative approach in therapy. The International Journal of Narrative Therapy and Community Work, (1), 85-90.
  36. Murdock, N. L. (2013). Anlatımsal Terapi (çev. A. Esen Çoban, & F. Akkoyun). İçinde F: Akkoyun (çev. ed.) Psikolojik danışma ve psikoterapi kuramları: Olgu sunumu yaklaşımıyla (s. 490-513). Nobel Yayıncılık.
  37. Payne, M. (2006). Narrative therapy: An introduction for counsellors (2. Edition). Sage Publications.
  38. Russell, S., & Carey, M. (2002). Re-membering: Responding to commonly asked questions. International Journal of Narrative Therapy & Community Work, 23(3), 1-13.
  39. Sarıçam, H. (2014). Çözüm odaklı kısa süreli psikolojik danışma süreci. İçinde A. Akın & Ü. Akın (ed.), Çözüm odaklı kısa süreli grupla psikolojik danışma uygulamaları (ss. 17-34). Nobel Akademi Yayıncılık.
  40. Sklare, G. B. (2013). Çözüm odaklı kısa süreli psikolojik danışma (4. Baskı, çev. D. M. Siyez). Pegem Akademi.
  41. Şahin, F. (2001). Sosyal hizmette güçler perspektifi ve çözüm odaklı mülakat. Aile ve Toplum Eğitim, Kültür ve Araştırma Dergisi, 1(4), 59-72.
  42. Tarragona, M. (2008). Postmodern/poststructuralist therapy. İçinde Twenty-first century psychotherapies: Contemporary approaches to theory and practice (ss. 167-205), J. L. Lebow (Ed). John Wiley & Sons, Inc.
  43. Uysal, R. (2014a). Çözüm odaklı kısa süreli yaklaşıma dayalı bir müdahale programının ergenlerde risk alma davranışına etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Sakarya Üniversitesi.
  44. Uysal, R. (2014b). Çözüm odaklı kısa süreli psikolojik danışma kuramı. İçinde A. Akın & Ü. Akın (ed.), Çözüm odaklı kısa süreli grupla psikolojik danışma uygulamaları (s. 1-16). Nobel Akademi Yayıncılık.
  45. Vromans, L.P., & Schweitzer, R.D. (2011). Narrative therapy for adults with majör depressive disorder: Improved symptom and interpersonal outcomes. Psychotherapy Research, 21 (1), 4-15. https://doi.org/10.1080/10503301003591792
  46. Walter, J., & Peller, J. (1993). Solution-focused brief therapy. The Family Journal, 1(1), 80-81. https://doi.org/10.1177/106648079300100114
  47. White, M. (1995). Re-authoring Lives: Interviews and essays. Dulwich Centre Publications.
  48. White, M. (2001). Narrative practice and the unpacking of identity conclusions.Gecko: A Journal of Deconstruction and Narrative Ideas in Therapeutic Practice,1, 28-55.
  49. Wolter, J. A., DiLollo, A., & Apel, K. (2006). A narrative therapy approach to counseling: a model for working with adolescents and adults with language-literacy deficits. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 37, 168–177. https://doi.org/10.1044/0161-1461(2006/019)
  50. Zimmerman, T. S., Jacobsen, R. B., MacIntyre, M., & Watson, C. (1996). Solution-focused parenting groups: An empirical study. Journal of Systemic Therapies, 15(4), 12-25. https://doi.org/10.1521/jsyt.1996.15.4.12
  51. Zimmerman, T.S., Prest, L.A., & Wetzel, B.E. (1997). Solution-focused couples therapy groups: An empirical study. Journal of Family Therapy, 19, 125-144. https://doi.org/10.1111/1467-6427.00044